Η Ψυχογενής Βουλιμία στην Εφηβεία

Σε αντίθεση με την Ψυχογενή Ανορεξία των Εφήβων, τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας στην Ψυχογενή Βουλιμία είναι ετερογενή. Αν και συνυπάρχει το κοινό υπόβαθρο ο ιδεοψυχαναγκασμός και η τελειοθηρία, ωστόσο εμφανίζεται παρορμητικότητα, συναισθηματική αστάθεια και δυσφορία. 

Η σεξουαλική κακοποίηση, η ύπαρξη ψυχιατρικού οικογενειακού ιστορικού και οι υπερφαγικές συμπεριφορές αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης της διαταραχής. Βάση του Γνωστικού Συμπεριφορικού Μοντέλου, η εμφάνιση και η συντήρηση οφείλεται στις δυσλειτουργικές σκέψεις για το σχήμα και το βάρος του σώματος. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης, η υπερεκτίμηση/εξιδανίκευση του αδύνατου σώματος, η απογοήτευση και η προσπάθεια ανάκτησης ελέγχου σε διάφορους τομείς.  

Η υπερβολικά στερητική δίαιτα καταλήγει σε ψυχολογική και βιολογική αποστέρηση. Στην πραγματικότητα, όμως, η  κατάχρηση φαγητού λειτουργεί ως τρόπος συναισθηματικής ρύθμισης. Ο έφηβος αδυνατεί να διαχειριστεί τα προσωπικά του συναισθήματα ανεπάρκειας, κενού και χαμηλής αυτοαξίας. Οι περιορισμοί αυξάνουν την πιθανότητα επεισοδίων (κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού) εξαιτίας της υπερβολικής πείνας. Τα επεισόδια υπερφαγίας δημιουργούν αισθήματα ενοχής και αυξάνουν το άγχος για το βάρος και σχήμα του σώματος, οδηγώντας το άτομο σε συμπεριφορές αντιστάθμισης (π.χ. πρόκληση εμετού, χρήση καθαρτικών), ως μια προσπάθεια να καταλαγιάσει αυτά τα αρνητικά συναισθήματα.

Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία

Στις πρώτες συνεδρίες γίνεται εκμάθηση της ενεργοποίησης των συμπτωμάτων και την συντήρησή τους. Οι θεραπευτικοί στόχοι περιλαμβάνουν: εξάλειψη των βουλιμικών επεισοδίων και των αντισταθμιστικών συμπεριφορών, εγκαθίδρυση ενός υγιούς μοτίβου διατροφικής συμπεριφοράς, εντοπισμός και αλλαγή των διαστρεβλωμένων πεποιθήσεων για το βάρος και σχήμα του σώματος. 

Ο θεραπευτής εκπαιδεύει τον έφηβο ασθενή σχετικά με τις διατροφικές διαταραχές, τη διαδικασία της θρέψης και της ρύθμισης βάρους. Ζητείται από τον έφηβο να καταγράφει καθημερινά τις τροφές που καταναλώνει ώστε να εξασκηθεί στην αυτοπαρατήρηση. Τονίζεται ότι τα επεισόδια είναι αποτέλεσμα της υπερβολικής δίαιτας. Επιπλέον, καταδεικνύεται στον έφηβο ότι η μείωση των αντισταθμιστικών συμπεριφορών δεν οδηγεί σε αυξημένη πρόσληψη βάρους. Το επίκεντρο της θεραπείας σταδιακά μεταφέρεται από έναν συμπεριφορικό σε έναν πιο γνωστικό προσανατολισμό.

Με τα Γνωστικά Πειράματα ο έφηβος ενθαρρύνεται να αμφισβητήσει τα δυσπροσαρμοστικά γνωστικά σχήματα καθώς, επίσης, γίνεται εκμάθηση τεχνικών επίλυσης προβλημάτων. Αυτές είναι οι δύο κύριες προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό των σκέψεων που υπερεκτιμούν το αδύνατο σώμα, των διαστρεβλώσεων στην αυτοεκτίμηση που μεταφράζεται με όρους εμφάνισης και σωματικού βάρους και της ανισορροπίας ανάμεσα σε σημαντικές περιοχές και στόχους ζωής. Η γνωστική θεώρηση συμπληρώνεται με συμπεριφορικά πειράματα που ελέγχουν/τεστάρουν δυσλειτουργικές εικασίες, ιδιαίτερα σε σχέση με την διατροφή, την εμφάνιση και βάρος.

Πρόληψη των υποτροπών

Στις τελευταίες συνεδρίες καταστρώνεται ένα σχέδιο προληπτικής δράσης για ενδεχόμενη υποτροπή. Εντοπίζονται προσδοκώμενες προκλήσεις ή πυροδοτικοί παράγοντες που μπορεί να αναδυθούν, ιδιαίτερα εκείνοι που σχετίζονται με ζητήματα της εφηβείας (ανταγωνισμός συνομηλίκων, ανησυχία για τις οικείες σχέσεις με το αντίθετο φύλο). Οι γονείς ενημερώνονται για τις προαναφερόμενες προληπτικές προσπάθειες και εκπαιδεύονται στο να εντοπίζουν συμπεριφορές του εφήβου που μπορεί να σηματοδοτούν μια επερχόμενη υποτροπή. 

Η συμμετοχή των γονιών στην Θεραπεία

Η συμμετοχή των γονιών είναι σημαντική. Πραγματοποιείται εκπαίδευση σχετικά με την διαταραχή, τις αρνητικές βιολογικές και συναισθηματικές επιδράσεις, τους στόχους και την θεραπεία. Ζητείται η τροποποίηση του άμεσου περιβάλλοντος (π.χ. υπερφορτωμένα από φαγητά ντουλάπια) ώστε να μετριαστούν τα επεισόδια υπερφαγίας και ενθαρρύνεται η συνεργασία στην εκτέλεση συμπεριφορικών πειραμάτων. Λόγω της ανάδυσης της συμπτωματολογίας μέσα στο πλαίσιο της διαδικασίας της εφηβικής βιολογικής, γνωστικής και συναισθηματικής ωρίμανσης, αυτά τα αναπτυξιακά ζητήματα διερευνώνται ως πυροδοτικοί παράγοντες ή παράγοντες συντήρησης παθλογικών συμπεριφορών διατροφής.