Η Ψυχογενής Ανορεξία στην Εφηβεία 

Η Ψυχογενής Ανορεξία στην Εφηβεία, συνδέεται με συγκεκριμένα στοιχεία της προσωπικότητας, όπως έλλειψη ευελιξίας, επιμονή, τελειοθηρία, τάση αποφυγής της βλάβης. Κοινά είναι επίσης τα αγχώδη και ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα (καταναγκασμοί-τελετουργίες). Το ποσοστό αυτό αυξάνεται στις νεαρές γυναίκες, ενώ το 40% των περιπτώσεων θα εμφανιστεί σε ηλικία μεταξύ 15-19 ετών. 

Οι έφηβες δεν λαμβάνουν συναισθηματική τροφή και αρνούνται και την σωματική. Οι έφηβες παραμένουν παιδιά και υιοθετούν ακραίες συνήθειες λόγω της άρνησης να μεγαλώσει, υποδηλώνοντας παρεμπίδισης της έκφρασης της σεξουαλικότητας (συσχέτιση με αμηνόρροια). 

Παράγοντες κινδύνου ανάπτυξης για την Ψυχογενή Ανορεξία στην Εφηβεία

Οι παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης της Ψυχογενούς Ανορεξίας περιλαμβάνουν:

1.) την έλλειψη γονεϊκής στοργής, επικοινωνίας και ποιοτικού χρόνου

2.) τις τραυματικές εμπειρίες όπως είναι η σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση

3.) ένα άλυτο πένθος ή ένα απορριπτικό μοτίβο συμπεριφοράς

4.) το υπερπροστατευτικό στυλ φροντίδας μέσα στην οικογένεια 

5.) ένα ιστορικό διατροφικών διαταραχών -συνηθέστερα μια ανορεκτική μητέρα που την απασχολεί ιδιαίτερα η εικόνα του σώματός της-

6.) οι συνήθειες διατροφής του βρέφους αρχικά και έφηβου στη συνέχεια, πάνω στις οποίες ασκείται σημαντικός έλεγχος, με αποτέλεσμα την εκδήλωση έντονων αρνητικών συναισθημάτων απέναντι στο φαγητό και ανάγκης ανάκτησης ελέγχου μέσα από αυτό. 

Διαστρεβλωμένες Αντιληπτικές, Συναισθηματικές, Γνωσιακές και Συμπεριφορικές Διαστάσεις 

Αντιληπτική: ο τρόπος αντίληψης της εικόνας του σώματος και της φυσικής εμφάνισης όχι μόνο η αντανάκλαση στον καθρέφτη 

Συναισθηματική: το αίσθημα ικανοποιήσης ή δυσαρέσκειας για το σύνολο ή πτυχών της εμφάνισης όπως π.χ. το βάρος, το σχήμα, το μέγεθος κ.α.

Γνωσιακή: οι αντιλήψεις, οι σκέψεις και τα πιστεύω για το σώμα, όπως π.χ. το «κατάλληλο» σχήμα, μέγεθος, βάρος κ.α.

Συμπεριφορική διάσταση: οι πράξεις, συμπεριφορές και δραστηριότητες ανάλογα με την εικόνα για την εμφάνισή.

Πώς διαμορφώνονται και από τι επηρεάζονται;

  1. Οι επιδράσεις από το παρελθόν: αναφέρονται σε όλες αυτές τις δυνάμεις που διαμόρφωσαν τον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται και αισθάνεται το σύνολο της εμφάνισής του. Πιο συγκεκριμένα η εικόνα σώματος επηρεάζεται από: τις αξίες και τα νοήματα που υπαγορεύει η κοινωνία για το τι είναι «ιδανικό» σώμα, τα πρότυπα θυληκότητας – αρρενωπότητας και τις διαπροσωπικές σχέσεις ( οικογένεια -συνομήλικοι)
  2. Τα φυσικά χαρακτηριστικά (ύψος, βάρος) και τον τρόπο που άλλαξαν και εξελίχθηκαν κατά την πορεία της ανάπτυξης
  3. Τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (αυτοεκτίμηση, αίσθηση επάρκειας, τρόπος προσέγγισης των σχέσεων)
  4. Οι επιρροές από το παρόν: που είναι τα γεγονότα και οι εμπειρίες της καθημερινότητας (σκέψη, συναίσθημα, συμπεριφορά).

Προβληματικές Συμπεριφορές- Συμπτωματολογία

Οι συμπεριφορές που πρέπει να κινητοποιήσουν το άμεσο περιβάλλον (οικογενειακό, φιλικό, σχολικό) περιλαμβάνουν: την εμμονή με το σωματικό βάρος/θερμίδες, την απομόνωση/εσωστρέφεια, την ευερεθιστότητα/οξυθυμία, τις μεταπτώσεις στην διάθεση, την τελειομανία, την χαμηλή αυτοεκτίμηση και διαταραχές άγχους. 

Τα συμπτώματα που εφιστούν την προσοχή και την ανάγκη για θεραπευτική παρέμβαση σχετίζονται με: απώλεια βάρους, αμηνόρροια, απώλεια όρεξης, αφυδάτωση, κόπωση, διαταραχές ύπνου, οδοντική διάβρωση, βραδυκαρδία, υπόταση, μείωση μυϊκής μάζας, δυσκοιλιότητα κ.α. 

Διατροφικές συνήθειες 

Οι έφηβοι με Νευρική Ανορεξία συνήθως καταναλώνουν τις τροφές με πολύ αργό τρόπο ενώ κατακερματίζονται σε πολύ μικρά κομμάτια. Κυριαρχεί επίσης η υπερβολική χρήση μπαχαρικών ή διαφορετικά ξυδιού ή λεμονιού (που θεωρούνται λιποδιαλυτικά).

Μία ενδεικτική συμπεριφορά επίσης αποτελεί η αποφυγή συγκεκριμένων τροφών και ο διαχωρισμός τους σε “ασφαλείς- μη αποδεκτές” ενώ η ποικιλία σταδιακά περιορίζεται. Πολύ χαμηλή είναι και η πρόσληψη υγρών που συνοδεύεται από τον φόβο αύξησης του βάρους. 

Της Δρ. Τέσσας Χριστοδούλου, PhD, CPsych, AFBPsS, CSci