Τα Διαγνωστικά Κριτήρια κατά το DSM-5 (2013)

Στην 2η κατηγορία των Διαταραχών της Προσωπικότητας (Cluster B) συναντούμε μεταξύ άλλων την Μεταιχμιακή ή Οριακή με κυρίαρχα χαρακτηριστικά την αστάθεια και την παρορμητικότητα. Περίπου το 3% του πληθυσμού θα εμφανίσει ανάλογης μορφής συμπτωματολογία, η οποία είναι συχνότερη στις γυναίκες.  

Η απρόβλεπτη και άστατη διάθεση, επηρεάζει την συμπεριφορά του ατόμου. Συχνά, ο πάσχων πράττει χωρίς να αναλογίζεται τις συνέπειες είτε απέναντι σε τρίτους ή ακόμα και στον εαυτό του. Τα συμπτώματα μπορεί να πυροδοτηθούν από φαινομενικά καθημερινά γεγονότα. Ακόμα δηλαδή και ένας βραχυχρόνιος χωρισμός μπορεί να βιωθεί ως εγκατάλειψη με άμεση και δυσμενή επίπτωση στον ψυχισμό. Οι περίοδοι οργής, πανικού ή απόγνωσης διαδέχονται διαστήματα καλή διάθεσης.

Η παρορμητική συμπεριφορά και οι συναισθηματικές διακυμάνσεις θα εκδηλωθούν με χαρτοπαιξία, κατασπατάληση χρημάτων, κατάχρηση αλκοόλ κτλ. Οι πάσχοντες τέλος μπορεί να εμφανίσουν γνωστικής φύσης διαταραχές όταν έρχονται αντιμέτωποι με καταστάσεις που δεν είναι δομημένες γι’ αυτό.

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι ασθενών, καθένας με διαφορετικά σύνολα πρωτογενών ή δυσλειτουργικών στοιχείων. Κάποιοι εμφανίζουν παρορμητικότητα και θυμό, ενώ άλλοι μπορεί να έχουν κεκαλυμμένες μεταβολές, με έντονο το αίσθημα κενού, τους φόβους της εγκατάλειψης ή τον αυτοκτονικό ιδεασμό.  

Το άγχος μπορεί να είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί, επειδή οι ασθενείς  επισημαίνουν τις εσωτερικές τους εμπειρίες με τη λέξη άγχος, ακόμη και όταν δεν βασίζονται πραγματικά στον φόβο. 

Οι εκφάνσεις της διαταραχής επηρεάζουν την λειτουργικότητα και οδηγούν σε δυσκολίες στην διατήρηση σχέσεων. 

Για την εγκυρότητας της διάγνωσης πέντε (5) από τα παρακάτω κριτήρια είναι απαραίτητα:

  1. Μανιώδεις προσπάθειες αποφυγής πραγματικής ή φανταστικής εγκατάλειψης 
  2. Ένα πρότυπο ασταθών ή συγκρουσιακών, διαπροσωπικών σχέσεων (εναλλαγή εξιδανίκευσης – υποτίμησης/απαξίωσης)
  3. Έντονα ασταθές αίσθημα του εαυτού (έλλειψη σαφούς και συνεκτικής αίσθησης ταυτότητας, ευμετάβλητες πεποιθήσεις/αντιλήψεις)
  4. Παρορμητικότητα σε τουλάχιστο δύο (2) τομείς, δυνητικά αυτοκαταστροφικούς: α.) αλόγιστη σπατάλη χρημάτων β.) απροστάτευτο σεξ γ.) κατάχρηση ουσιών δ.) ριψοκίνδυνη οδήγηση ε.) υπερφαγία  
  5. Επαναλαμβανόμενη αυτοκαταστροφική συμπεριφορά
  6. Συναισθηματική αστάθεια λόγω αντιδραστικότητας στη διάθεση (π.χ. επεισόδια δυσφορίας, εκρήξεις θυμού).
  7. Χρόνιο αίσθημα κενού.
  8. Ανάρμοστος και ανεξέλεγκτος θυμός (π.χ. έκφραση οργής ειδικά όταν οι παρορμητικές ενέργειες ματαιώνονται).
  9. Παροδικός παρανοϊκός ιδεασμός (μεταίχμιο ψύχωσης- νεύρωσης) λόγω στρες ή σοβαρά συμπτώματα αποσύνδεσης- διάσχισης.
  10. Υποτροπιάζουσα αυτοκτονική συμπεριφορά

Συνοπτικά:

Τα βασικά χαρακτηριστικά της Μεταιχμιακής Διαταραχής είναι:

  1. Η συναισθηματική αστάθεια η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με άγχος αποχωρισμού, καταθλιπτική διάθεση και αυτοκτονικό ιδεασμό. 
  2. Η εχθρότητα η οποία θα γίνει αντιληπτή ακόμα και σε οικεία άτομα 
  3. Η έλλειψη αναστολών και η παρουσία παρορμητικής συμπεριφοράς

Της Δρ. Τέσσας Χριστοδούλου, PhD, CPsych, AFBPsS, CSci