Ποια είναι τα είδη της Μνήμης και με ποιες εγκεφαλικές δομές σχετίζονται;

Μνήμη είναι η διαδικασία του ανθρώπου να θυμάται τις εμπειρίες, τις εντυπώσεις, τις γνώσεις που αποκομίζει. Διακρίνεται σε βραχύχρονη και μακρόχρονη.

Μνήμη εργασίας (working memory): αποτελεί το μικρότερο σε διάρκεια είδος μνήμης, καθώς αποθηκεύει πληροφορίες διάρκειας δευτερολέπτων ή λεπτών. Σχετίζεται στενά με την προσοχή και τη συγκέντρωση. Την χρησιμοποιούμε όταν “διατηρούμε στο μυαλό μας” το περιεχόμενο μιας συζήτησης στην οποία συμμετέχουμε ή όταν κρατάμε σημειώσεις κατά τη διάρκεια μιας παρουσίασης.

Επεισοδιακή μνήμη (Episodic memory): αποτελεί το είδος μνήμης που μας επιτρέπει να θυμόμαστε πράγματα που μας συνέβησαν.  Για παράδειγμα, το τι κάναμε το προηγούμενο Σάββατο ή που πήγαμε διακοπές το καλοκαίρι. Είναι στην ουσία η ικανότητά μας να διατηρούμε μια προσωπική «νοητική αυτοβιογραφία». Μπορεί να είναι βραχείας (λεπτά ή ημέρες) ή μακράς (μήνες ή χρόνια) διάρκειας.

Σημασιολογική μνήμη (Semantic memory): είναι το είδος μνήμης που αντιπροσωπεύει τις γενικότερες (μη αυτοβιογραφικές) γνώσεις μας, όπως, για παράδειγμα, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε, η γνώση της χρησιμότητας ενός αντικειμένου ή η γνώση ιστορικών γεγονότων.

Διαδικαστική μνήμη  (Procedural memory): είναι το είδος μνήμης που μας κάνει να αποκτούμε νέες δεξιότητες. Για παράδειγμα, το να οδηγούμε, να χορεύουμε ή να παίζουμε ένα μουσικό όργανο.  Η εκμάθηση αυτών των δεξιοτήτων γίνεται αρχικά με συνειδητή προσπάθεια και, μόλις επιτευχθεί, οι κινήσεις εκτελούνται υποσυνείδητα.  Είναι στην ουσία ένα είδος «κινητικής μνήμης».

Από την προοπτική της επεξεργασίας πληροφοριών υπάρχουν τρία βασικά στάδια στη διαμόρφωση και την ανάκτηση της μνήμης:

  • Κωδικοποίηση ή εγγραφή: η λήψη, επεξεργασία και ο συνδυασμός των πληροφοριών που λαμβάνονται
  • Αποθήκευση: δημιουργία μιας μόνιμης καταγραφής της κωδικοποιημένης πληροφορίας
  • Ανάκτηση, ανάκληση ή ανάμνηση: ανάκληση της αποθηκευμένης πληροφορίας σε απάντηση σε κάποιο σήμα για χρήση σε μια διαδικασία ή δραστηριότητα

Ο ιππόκαμπος αποτελεί μία εγκεφαλική δομή που είναι μέρος του μεταιχμιακού συστήματος. Συμμετέχει στη μεταφορά πληροφοριών από τη βραχυπρόθεσμη στη μακροπρόθεσμη μνήμη και την πλοήγηση στο χώρο. Οι άνθρωποι με εκτεταμένες διμερείς βλάβες στον ιππόκαμπο εμφανίζουν αδυναμία να σχηματίζουν και να συγκρατούν νέες πληροφορίες.

Βλάβη στον ιππόκαμπο επηρεάζει την ικανότητα μάθησης νέων δεξιοτήτων. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει ότι οι εν λόγω ικανότητες εξαρτώνται από διαφορετικούς τύπους μνήμης (διαδικαστική μνήμη) και διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου.

Ο ιππόκαμπος είναι γνωστός για το ότι σχετίζεται με την ενοποίηση της επεισοδιακής μνήμης που είναι οι αναμνήσεις από περιστατικά για τα οποία έχουμε προσωπική εμπειρία και τα συναφή συναισθήματα που προκύπτουν από αυτά τα βιώματα. Σε αντίθεση με τις σημασιολογικές μνήμες των αφηρημένων στοιχείων και των ενώσεών τους, η επεισοδιακή μνήμη μπορεί να παρουσιαστεί ως ιστορία. Τυχόν βλάβη στον ιππόκαμπο έχει ως αποτέλεσμα την αδυναμία σχηματισμού νέας μακροπρόθεσμης επεισοδιακής μνήμης, παρόλο που οι νέες διαδικαστικές μνήμες, όπως οι ακολουθίες κίνησης για να γίνουν οι καθημερινές εργασίες μπορούν ακόμα και τότε να μαθαίνονται.

Συνήθεις αιτίες απώλειας της μνήμης αποτελούν οι εξής: 

  • Αλκοόλ
  • Φάρμακα
  • Διαταραχή του Θυροειδούς
  • Κατάθλιψη
  • Έντονο Άγχος
  • Έλλειψη ύπνου

To California Verbal Learning Test (CVLT, Delis et al., 1987)

Είναι από τα πιο έγκυρα και αξιόπιστα τεστ λεκτικής μάθησης και μνήμης που χρησιμοποιεί λίστες με λέξεις. 

Το τεστ περιλαμβάνει προφορική παρουσίαση μιας λίστας 16 λέξεων σε πέντε δοκιμές άμεσης ανάκλησης. Η λίστα αποτελείται από 4 λέξεις, οι οποίες ανήκουν σε 4 διαφορετικές κατηγορίες (Λίστα με ψώνια της Δευτέρας). Μέσω αυτού παρέχεται αξιολόγηση του βαθμού χρήσης στρατηγικής για την μάθηση και μετέπειτα ανάκληση των λέξεων μέσω της σημασιολογικής μνήμης (Delis, Freeland, Kramer, & Kaplan, 1988).

Μετά τις πέντε επαναλήψεις, παρουσιάζεται ένας κατάλογος «παρεμβολών» (Κατάλογος Β, Λίστα με Ψώνια της Τρίτης) και ζητείται η άμεση ανάκληση του. Στη συνέχεια, ο εξεταζόμενος ανακαλεί την Λίστα με τα ψώνια της Δευτέρας (βραχύχρονη ανάκληση). Μετά από ένα διάστημα 20 λεπτών κατά το οποίο πραγματοποιείται μη λεκτικός έλεγχος (μακρόχρονη ανάκληση), αξιολογείται η ελεύθερη ανάκληση, η ανάκληση και η αναγνώριση της λίστας Α. 

Τέλος, για την υποδοκιμασίας της Αναγνώρισης, ο εξεταστής διαβάζει 44 λέξεις και ο εξεταζόμενος απαιτείται να επιλέξει μόνο τις λέξεις που περιλαμβάνονταν στην Λίστα με τα ψώνια της Δευτέρας. 

To Rey-Osteirrieth Complex Figure Test (ROCF)

Είναι μία νευροψυχολογική δοκιμασία στην οποία οι εξεταζόμενοι καλούνται να αναπαράγουν ένα περίπλοκο γραμμικό σχέδιο, πρώτα αντιγράφοντας και στη συνέχεια ανακαλώντας από τη μνήμη. Στην υποδοκιμασία της αντιγραφής, δίνεται στον εξεταζόμενο ένα κομμάτι χαρτί και ένα μολύβι και η φιγούρα ερεθίσματος τοποθετείται μπροστά τους. Αναπαράγουν το σχήμα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Μόλις ολοκληρωθεί η φάση της αντιγραφής, ο εξεταστής αποσύρει το σχήμα ερεθίσματος και το αντίγραφο του εξεταζόμενου. Κατά την άμεση ανάκληση (βραχύχρονη) ο εξεταζόμενος καλείται να αναπαράγει την εικόνα από μνήμης.

Στην μακρόχρονη ανάκληση (20-30 λεπτά), ζητείται και πάλι από τον εξεταζόμενο να σχεδιάσει το σχήμα από μνήμης χωρίς όμως να έχει ενημερωθεί εκ των προτέρων. Η τελευταία φάση της δοκιμασίας είναι η Αναγνώριση κατά την οποία επιλέγονται μέσα από πολλαπλά σχήματα αυτά τα οποία περιλαμβάνονται στο αρχικό. 

To  Location Learning Test (LLT; Bucks & Willison, 1997)

Πρόκειται για μία νευροψυχολογική δοκιμασία οπτικο-χωρικής μάθησης. Το LLT απαιτεί από τους εξεταζόμενους να μάθουν τη σωστή τοποθέτηση 10 εικόνων σε μήτρα 5 x 5. Τα θέματα παρουσιάζονται με τις εικόνες σε διάφορες θέσεις στον πίνακα.

Στη συνέχεια, ο εξεταστής απομακρύνει τον πίνακα και ο εξεταζόμενος πρέπει να τοποθετήσει τις εικόνες στις θέσεις στις οποίες εμφανίζονταν προηγουμένως. Οι εξεταζόμενοι υποβάλλονται σε πέντε επαναλήψεις για την αξιολόγηση της ικανότητας μάθησης και μια δοκιμή καθυστερημένης ανάκλησης 30 λεπτών.

Δημιουργήθηκαν πέντε σύνολα βαθμολογιών για κάθε δοκιμή: ανάκληση της σωστής εικόνας στη σωστή θέση. ανάκληση της σωστής θέσης. μετατόπιση από τη σωστή θέση. σωστή αναγνώριση των εικόνων-στόχων. και λανθασμένη αναγνώριση των περισπασμών.

Προηγούμενο άρθροΠροεγχειρητικός και Μετεγχειρητικός Νευροψυχολογικός Έλεγχος